Estonia

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2009-02. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. Adnotacja: jakiś tekst mówiący, co uźródłowić (opcjonalne).

Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: MS Estonia – prom pasażerski, którego katastrofa w 1994 r. pociągnęła za sobą śmierć 852 ofiar.

Eesti Vabariik Republika Estonii
← od 1991[1]
Flaga Estonii Herb Estonii
Hymn: Mu Isamaa
Konstytucja	Konstytucja Estonii
Język urzędowy	estoński
Język używany	estoński, rosyjski
Stolica	Tallinn
Ustrój polityczny	republika parlamentarna
Typ państwa	demokracja
Głowa państwa	prezydent Toomas Hendrik Ilves
Szef rządu	premier Andrus Ansip
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	129. na świecie 45 226 km² 0,0%
Liczba ludności (2008)  • całkowita   • gęstość zaludnienia  • narodowości	149. na świecie 1 307 600[1]▼ 29 osób/km² Estończycy: 68,6%[2] Rosjanie: 25,7%[2]
PKB (2008)  • całkowite   • na osobę	26,3 mld USD[2]▲ 20 113 USD▲
Jednostka monetarna	1 korona estońska = 100 senti (EEK)
Osiedlanie się plemion ugrofińskich	III wiek p.n.e.
Podbój południa przez niemiecki zakon kawalerów mieczowych	1208
Podbój północy przez Danię	1219
Sekularyzacja zakonu	1561
Włączenie do Szwecji	1629
Włączenie do Imperium Rosyjskiego	1721
Ogłoszenie niepodległości	24 lutego 1918
Włączenie do ZSRR	6 sierpnia 1940
Odzyskanie niepodległości	20 sierpnia 1991
Wstąpienie do UE	1 maja 2004
Religia dominująca	luteranizm
Strefa czasowa	UTC +2 – zima UTC +3 – lato
Kod ISO 3166	EE
Domena internetowa	.ee
Kod samochodowy	EST
Kod telefoniczny	+372
1  Dane szacunkowe za CIA The World Factbook [3], World Gazetteer szacuje liczbę mieszkańców w 2007 roku na ok. 1 333 000 [4]

Estonia (est. Eesti, Republika Estońska – Eesti Vabariik) – państwo w Europie Północnej, nad Morzem Bałtyckim, powstałe po I wojnie światowej. Członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy z Łotwą od południa i z Rosją od wschodu oraz z Finlandią przez Zatokę Fińską.

• Całkowita granica lądowa: 633 km
• Długość wybrzeża: 374 km
• Długość granic z sąsiadującymi państwami: Łotwa 339 km, Rosja 294 km
• Najwyższy punkt: Suur Munamägi 318 m n.p.m.
• Najniższy punkt: Bałtyk 0 m

[edytuj] Nazwa

Nazwa Estonia (we współczesnym języku estońskim Eesti) może być wywodzona ze słowa Aestii, nazwy nadanej przez starożytnych Germanów ludom zamieszkującym tereny na północny wschód od Wisły. Rzymski historyk Tacyt w 98 r. n.e. po raz pierwszy pisał o ludach Aestii i wczesnych Skandynawach, nazywając ziemie na południe od Zatoki Fińskiej Eistland, a ich mieszkańców eistr.

[edytuj] Ustrój polityczny

Estońska deklaracja niepodległości, 1918r.

Ogłoszenie niepodległości Estonii w Parnawie (Pärnu) w 1918r.

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Estonii.

Parlament Estonii

Estonia jest republiką wielopartyjną. Ustrój polityczny kraju ukształtowała konstytucja z 1992 roku. Kładzie ona szczególny nacisk na dominację jednoizbowego parlamentu, który nazywa się Riigikogu. Jest on ciałem legislacyjnym, wybieranym w 5-przymiotnikowych wyborach (proporcjonalnych) na 4 lata z 5% progiem wyborczym dla partii. W parlamencie zasiada 101 deputowanych. Najważniejszymi zadaniami parlamentu, oprócz stanowienia prawa, są:

• zatwierdzanie rządu
• wybór prezydenta na 5-letnią kadencję.

Mimo że prezydent posiada prawo weta wobec ustaw parlamentu, jego kompetencje ograniczają się do reprezentowania państwa i wskazania premiera po wyborach, których termin także on wyznacza. Głównym organem wykonawczym polityki państwa jest rząd, odpowiedzialny przed parlamentem. Parlament kontroluje go nie tylko przez votum zaufania/nieufności, ale także przez interpelacje i zakwestie (tzw. godzina pytań do premiera w każdą środę).

[edytuj] Estonia a Skandynawia

Proponowana flaga Estonii, z krzyżem skandynawskim

Estonia jako część Szwecji w XVII wieku

Biorąc pod uwagę silne wpływy skandynawskie w Estonii, wielu Estończyków czuje się Skandynawami. Estończycy są najbliższymi krewnymi Finów, a wpływy szwedzkie czy duńskie były w Estonii bardzo silne. Sama nazwa stolicy Estonii – Tallinn znaczy "Duńskie Miasto". Wg prezydenta państwa, Toomasa Hendrika Ilvesa: "Estonia to postsocjalistyczny kraj skandynawski". Pod względem kulturowym, wyznaniowym i wieloma innymi Estonia jest dość podobna do sąsiedniej Finlandii, różnicą mogą być silne wpływy niemieckie w Estonii, których w Finlandii nie było w takim stopniu, nieco inna najnowsza historia, duża mniejszość rosyjska oraz liberalny model gospodarczy.

[edytuj] Geografia

Ukształtowanie terenu

W skład Estonii wchodzi ponad 1500 wysp i wysepek w Zatoce Ryskiej (największe Sarema i Hiuma) o łącznej powierzchni 4,2 tys. km² (9,2% powierzchni kraju). Zachodnie wybrzeże silnie rozczłonkowane, niskie, północne – wysokie i strome. Większość obszaru stanowią tereny nizinne (średnia wysokość 50 m) z najwyższym wzniesieniem Suur Munamägi, sięgającym 318 metrów n.p.m. Rzeźba polodowcowa (moreny, drumliny, ozy, jeziora). W północno-wschodniej części wysoczyzna Pandivere (wys. do 166 m), na południu i południowym wschodzie wzniesienia Sakala, Otepää i Haanja (do 318 m). Klimat umiarkowany, przejściowy między morskim i kontynentalnym. Średnia temperatura w najchłodniejszym miesiącu (w lutym) wynosi od –6 °C na wschodzie, do –2 °C na zachodnich wyspach, w lipcu 16-17 °C. Suma roczna opadów 600-700 mm, maksimum od lipca do września. Gęsta sieć rzeczna, zwłaszcza w południowej części, główne rzeki: Narwa, Ema, Parnawa; ponad 1000 jezior (ok. 5% powierzchni kraju), największe Pejpus (graniczne z Rosją). Estonia leży w strefie lasów mieszanych. Na ubogich glebach piaszczystych rosną bory sosnowe (z sosną zwyczajną), na glebach bardziej żyznych lasy świerkowe (ze świerkiem pospolitym), niekiedy ze znacznym udziałem dębu szypułkowego i innych drzew liściastych. Lasy zajmują ok. 18% powierzchni kraju, torfowiska (przeważnie wysokie) i tereny podmokłe – 20%. Na wschód od Tallinna (na wybrzeżu Zatoki Fińskiej) Park Narodowy Lahemaa.

Największe wyspy należące do Estonii to:

• Hiuma
• Sarema
• Muhu
• Vormsi

Zobacz też: Wyspy Estonii; Rzeki Estonii

[edytuj] Historia

Lata 1225–1250, Estonia jako ziemie niemieckiego Zakonu kawalerów mieczowych i północna część należąca do Danii. Estonia przez wiele setek lat należała do zakonów niemieckich. Prawie do I wojny światowej język niemiecki odgrywał w Estonii bardzo ważną rolę, a wpływy niemieckie na kulturę ugrofińską Estończyków są bardzo silne.

Lata 1308-1455, Estonia jako część Prus Zakonnych z odkupioną od Danii częścią północną.

Rok 1466 – od tego roku Estonia na nowo przeszła pod władanie kawalerów mieczowych.

 Osobny artykuł: Historia Estonii.

Estonia (Esthland), 814.

Mapa fizyczna Estonii z okresu międzywojennego

• 8000 p.n.e. – najstarsze ślady osadnictwa na terenie Estonii;
• 3000 p.n.e. – osiedlają się plemiona ugrofińskie;
• 100 – rzymski historyk Tacyt wspomina w swoich kronikach o Aestii, Aestiorum gentes;
• VIII wiek - początki osiedlania się Wikingów na terenie Estonii.
• IX-XII wiek – uzależnienie od księstw fińskich;
• 1030 – pierwsze wzmianki o Tartu (Dorpat);
• 1050 – pojawiają się zręby późniejszego miejscowo�ci Tallinna;
• 1154 – arabski badacz al-Idrisi umieszcza Tallinn w swoim atlasie pod nazwą Qalaven (Kalevan);
• 1208 – Niemieccy Kawalerowie Mieczowi rozpoczynają swoją ekspansję na tereny estońskie (z terenów opanowanej już Łotwy), początek dwustuletniej walki z Zakonem. Od tego czasu zaczęły się w Estonii długie i bardzo silne wpływy niemieckie, rozpoczęło się niemieckie osadnictwo, panowanie i dominacja nad terytorium Estonii, w miejscowo�cich rozpoczęła dominować, niemal całkowicie, kultura niemiecka, sytuacja ta trwała setki lat.
• 1219 – duński król Waldemar II Zwycięski opanowuje północną część Estonii, w tym miasto Tallinn (zob. też Dannebrog - flaga duńska);
• 1248 – Tallinn zostaje członkiem niemieckiej Hanzy; innymi miejscowo�cimi hanzeatyckimi są Tartu, Pärnu, Viljandi;
• 1343-1345 – powstanie estońskie, Duńczycy sprzedają swoje terytorium kawalerom mieczowym;
• 1523 – Tallinn staje się członkiem Ligi Hanzeatyckiej;
• 1523-1526 – reformacja w Estonii;
• 1525 – pojawia się pierwsza książka w języku estońskim (szybko zniszczona z powodu oskarżeń o herezję);
• 1535 – pierwszy katechizm w języku estońskim;
• 1558-1583- wojna o Inflanty, rozwiązanie zakonu kawalerów mieczowych, Estonia podzielona między Szwecję (północ) i Polskę (południe); kraj (po obu stronach granicy) liczy ok. 250 tys. mieszkańców);
• 1600 – inkorporacja Estonii do Polski;
• 1629 – Szwecja opanowuje tereny na północ od Dźwiny (Daugawy), cała Estonia znajduje się w ich rękach
• 1632 – powstaje Uniwersytet Dorpacki (obecnie Tartu). Estonia liczy ok. 70-100 tys. mieszkańców;
• 1690 – Estonia liczy ok. 350 tys. mieszkańców;
• 1686 – pierwszy elementarz w języku estońskim;
• 1700-1721 – wielka wojna północna: Estonia staje się częścią imperium rosyjskiego, wyznanie luterańskie, administracja niemiecka i status szlachty pozostają niezmienione; Estonia liczy ok. 150-170 tys. mieszkańców;
• 1739 – pierwsza Biblia po estońsku;
• 1790 – Estonia liczy ok. 500 tys. mieszkańców, składa się z dwóch guberni: estońskiej (stolica Rewal/Tallinn) i liwlandzkiej (stolica Ryga);
• 1816 – zniesienie niewolnictwa w guberni estońskiej;
• 1819 – zniesienie niewolnictwa w guberni liwlandzkiej;
• 1857-61 – ukazuje się Kalevipoeg, estoński epos narodowy;
• 1880-90 – nasila się polityka rusyfikacji;
• 1918 – zjednoczenie wszystkich ziem estońskich w jedną gubernię estońską;
• 24 lutego 1918 – deklaracja niepodległości;
• 1918-20 – wojna estońsko-bolszewicka (wojna o niepodległość Estonii);
• 2 lutego 1920 – traktat z Tartu, Rosja radziecka uznaje niepodległość Estonii i rezygnuje z "eksportu rewolucji". Pierwsze wybory do Riigikogu. Uchwalenie konstytucji na wzór szwajcarski: silna pozycja parlamentu, brak głowy państwa, zmiany w prawie uchwalane w referendum. Główne siły polityczne to: socjaldemokraci, prawicowy Związek Ludowy oraz centrowe partie drobnomieszczańskie. Większość mieszkańców to Estończycy (86%), ponadto Rosjanie (9%), oraz Niemcy. Liczna mniejszość szwedzka. Wyznaniowo kraj zdominowany przez Kościół luterański;
• 1924 – powstanie komunistyczne w Tallinnie inspirowane przez ZSRR;
• 1933 – nowy projekt konstytucji przygotowany przez ELV i zatwierdzony w referendum. Wprowadzenie systemu prezydenckiego: rząd i parlament wykonawcami jego woli. Ostatecznie konstytucja nie wchodzi w życie;
• 1934 – Konstantin Päts ze "Związku Ludowego" obejmuje urząd premiera, pracuje nad zmianami w konstytucji, zawiesza działalność parlamentu, stowarzyszeń i partii politycznych (w tym faszystowskiego ruchu wabsów);
• 1934 – Estonia liczy 1 126 416 mieszkańców, w tym 93% Estończyków;
• Polityka zagraniczna: Kraj przyłącza się do powstałej 12.09 w Genewie "Ententy Bałtyckiej". Ponadto utrzymuje dobre stosunki z Polską, Wielką Brytanią i krajami skandynawskimi. Poprawnie układają się relacje z ZSRR;
• 1938 – reforma ustrojowa. Nowa konstytucja. Wybory do dwuizbowego parlamentu. Konstantin Päts zostaje prezydentem.
• 23 sierpnia 1939 – pakt Ribbentrop-Mołotow. Estonia w radzieckiej strefie wpływów
• 28 września 1939 – Estonia godzi się na stacjonowanie Armii Czerwonej na swym terytorium. Liczba ich przewyższa prawie dwukrotnie liczbę wojska estońskiego (25 tys: 15 tys).
• 1940 17 czerwca – Rosjanie wkraczają do Estonii. Następuje zmiana rządu na żądanie Żdanowa (emisariusza ZSRR w Estonii), nowym premierem zostaje Johannes Vares-Barbarus. 6 sierpnia kraj "wspaniałomyślnie" przyłączony do ZSRR, śmierć ok. 15.000 Estończyków w wyniku eksterminacji.
• 1941 – deportacje czerwcowe (ok. 10 tys. osób zesłanych na Sybir, w tym były prezydent Konstantin Päts). Mniejszość szwedzka ewakuowana na wniosek rządu Szwecji do swego kraju.
• 22 czerwca – wkroczenie wojsk niemieckich do Estonii spotyka się z pozytywną reakcją mieszkańców
• 1944- Mniejszość szwedzka ewakuowana na wniosek rządu Szwecji do swego kraju.

Powrót do ZSRR, aneksja 5% terytorium przez RFSRR

• 1944-1953 – estoński ruch oporu przeciwko sowieckiej okupacji ("Leśni Bracia"), 15 tys. osób ginie lub umiera z głodu.
• 1944-1990 – na emigracji działa estoński rząd przeciwstawiający się aneksji kraju przez ZSRR (swą siedzibę ma w Sztokholmie i Oslo). Aneksji Estonii nie uznają m.in. Stany Zjednoczone i Watykan.
• 1949 – początek kolektywizacji i "rozkułaczania"
• 1959 – 1.203.000 mieszkańców w Estonii, w tym 74% Estończyków.
• 1968 – pierwsze oznaki oporu przeciwko radzieckiej rzeczywistości
• 1980 – "List 40". Protest przeciwko zmasowanej rusyfikacji. Strajki studentów w obronie kultury narodowej.
• 1988 – "śpiewająca rewolucja". Demonstracje 300 tys. Estończyków w Tallinnie. Przywrócenie flagi narodowej. W listopadzie Rada Najwyższa przyjmuje deklarację suwerenności miażdżącą większością głosów (254:7).
• 1990 – obywatele organizują się w Kongres Ludowy mający doprowadzić do przywrócenia państwowości estońskiej
• 1991 – w referendum marcowym 78% obywateli popiera niepodległość państwa
• 20 sierpnia Po puczu Janajewa Estonia deklaruje niepodległość, 6 września uznaną przez ZSRR. Na czele państwa stoi reformatorski komunista Edgar Savisaar.
• 1992 – wprowadzenie restrykcyjnego prawa o obywatelstwie. Pojawia się korona estońska zamiast przejściowych talonów. Pierwsze wybory do Riigikogu. Na czele państwa stają dwaj konserwatyści: Lennart Meri (prezydent) i Mart Laar (premier).
• 1993 – Estonia przyjęta do Rady Europy
• 1994 – rosyjskie wojska opuszczają kraj
• 1995 – powrót postkomunistów do władzy, 1999 rządy ponownie obejmuje prawica
• 1998 – początek negocjacji o członkostwo w Unii Europejskiej
• 2001 – postkomunista Arnold Rüütel wybrany na prezydenta
• 2002 – zakończenie negocjacji przedakcesyjnych
• 2003 – referendum unijne, zakończone sukcesem zwolenników akcesji
• 2004 - akces do NATO
• 2004 - akces do UE
• 2007 – gwałtowne zamieszki w Tallinnie organizowane przez rosyjską mniejszość narodową, a spowodowane przeniesieniem pomnika żołnierza radzieckiego z centrum miejscowo�ci na cmentarz wojskowy.

Deklaracja amerykańskiego departamentu stanu, z 1940r., nieuznająca włączenia Litwy, Łotwy i Estonii do ZSRR i stwierdzająca okupację tych krajów przez obce, sowieckie, wojska. Stany Zjednoczone i większość krajów zachodnich nigdy nie uznały włączenia krajów bałtyckich do ZSRR

[edytuj] Gospodarka

 Osobny artykuł: Gospodarka Estonii.

Kraj przemysłowo-rolniczy. Do 1991 wchodził w skład nadbałtyckiego regionu ekonomicznego ZSRR, silnie uzależniony od importu surowców i paliw. Reforma systemu gospodarczego została zapoczątkowana przed uzyskaniem niepodległości. Estonia jako pierwsze z państw powstałych po rozpadzie ZSRR opuściła w 1992 strefę rublową. Obecnie dynamicznie rozwijający się kraj (średniorocznie 9-12%, gospodarka oparta o usługi (69%). Przemysł to 28% PKB, a rolnictwo zaledwie 4%.

Duża komputeryzacja państwa. Znaczne pozyskanie torfu. Silnie rozwinięty przemysł maszynowy, elektroniczny, drzewny i meblarski, chemiczny i spożywczy. Głównym ośrodkiem jest stolica Tallinn. Produkcja energii 8,8 TWh, piwa 95 mln litrów. Uprawa głównie jęczmienia, pszenicy, ziemniaków i żyta, w hodowli większe znaczenie ma trzoda i bydło mięsne. Pomyślnie rozwija się rybołówstwo – 104 tys. ton ryb.

Port morski w Tallinnie należy do większych na Bałtyku. Sieć drogowa liczy 28 tys. km, a jej uzupełnieniem jest 958 km kolei (2005 r.). Coraz większe znaczenie ma turystyka (dochody przekraczają pół miliarda dolarów). Eksport 9.65 mld dolarów (2006 rok), import 12.61 mld (2006)dolarów. Wartość PKB w 2004 roku wyniosła 7,2 mld euro, czyli 5,4 tys. na mieszkańca. Bezrobocie: średnio 2% (2007 r.) (regiony zamieszkane przez Rosjan 10%).

[edytuj] Rolnictwo

Użytki rolne zajmują 32% powierzchni kraju (2000). Zbiory zbóż (jęczmień, owies, pszenica) 643 tys. t (1996), rośliny pastewne (gł. wieloletnie trawy), ziemniaki (0,6 mln t), len, w strefach podmiejskich – warzywa. Intensywna hodowla bydła mleczno-mięsnego (758 tys. sztuk – 1990), trzody chlewnej typu mięsnego (1 mln), owiec, kóz, drobiu. Rybołówstwo morskie, głównie porty rybackie: Tallinn, Parnawa, Haapsalu i Kuressaare.

[edytuj] Podział administracyjny

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Estonii.

Estonia jest podzielona na 15 prowincji (est. maakonnad; lp. – maakond; 'powiat'). Prowincje z kolei dzielą się w sumie na 227 gmin dwóch rodzajów: 33 miejskie (linn) i 194 wiejskie (vald).

Prowincja	Stolica	Powierzchnia (km²)	Ludność
Hiiu	Kärdla	1023	10 289
Saare	Kuressaare	2922	35 356
Lääne	Haapsalu	2383	28 101
Rapla	Rapla	2980	37 093
Pärnu	Pärnu	4807	89 660
Harju	Tallinn	4333	521 410
Lääne Viru	Rakvere	3465	66 743
Ida Viru	Jõhvi	3364	174 809
Järva	Paide	2623	38 255
Jõgeva	Jõgeva	2604	37 647
Viljandi	Viljandi	3422	56 854
Tartu	Tartu	2993	148 872
Põlva	Põlva	2165	31 954
Võru	Võru	2305	38 967
Valga	Valga	2044	35 059

[edytuj] Demografia

 Osobny artykuł: Demografia Estonii.

Statystyki demograficzne (2007)
Zmiana liczby ludności Estonii w latach 1970-2009 (w tysiącach)
Liczba ludności	1 315 912
Ludność według wieku
0-14 lat	15% mężczyzn: 103 367 kobiet: 97 587
15-64 lat	67,5% mężczyzn: 427 043 kobiet: 468 671
ponad 64 lata	17,5% mężczyzn: 75 347 kobiet: 152 318
Piramida demograficzna Estonii (2005)
Średnia wieku
w całej populacji	39,4 lat
mężczyzn	36 lat
kobiet	42,9 lat
Przyrost naturalny	–0,313%
Współczynnik urodzeń	10,17 urodzeń/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów	13,3 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji	–3,22 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu	1,06 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat	1,06 mężczyzn/kobiet
15-64 lat	0,91 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat	0,5 mężczyzn/kobiet
w całej populacji	0,84 mężczyzn/kobiet
Umieralność niemowląt
w całej populacji	7,59 martwych/1000 żywych urodzeń
płci męskiej	8,77 martwych/1000 żywych urodzeń
płci żeńskiej	6,34 martwych/1000 żywych urodzeń
Oczekiwana długość życia
w całej populacji	72,3 lat
mężczyzn	66,87 lat
kobiet	78,07 lat
Rozrodczość	1,41 urodzeń/kobietę
HIV/AIDS
Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS	1,1% (2003)
Liczba osób żyjących z HIV/AIDS	7800 (2003)
Liczba zmarłych na HIV/AIDS	mniej niż 200 (2003)

Estończycy stanowią 68,6% ludności (spis z 2006 r.), Rosjanie 25,6% (głównie w Tallinnie, Kohtla-Jarve i Narwie), Ukraińcy 2,1%, Białorusini 1,3%, Finowie 0,9%; pozostali to głównie Tatarzy, Łotysze, Żydzi, Polacy i Litwini. Od początków lat 90. spadek liczby ludności. Przyrost naturalny od 1991 ujemny (–5,3‰ w 1995 i –4,1‰ w 1997). Wskaźnik urodzeń 8,7‰ (1997); w wieku do 14 lat 19% populacji, 65 lat i więcej 14%. Ludność miejska 69% (1997). Gęstość zaludnienia 29,4 osób na km² (największa w północnej części, między Tallinnem a Narwą). Główne miejscowo�ci poza stolicą: Tartu, Narwa, Kohtla-Järve, Parnawa.

Ludność: 1 330 000 (2005)
Gęstość zaludnienia: 29,4/km²
Przyrost naturalny: –0,65% (2005)

[edytuj] Struktura etniczna

Po zajęciu Estonii przez ZSRR, do tego kraju przesiedlono wielu Rosjan i innych Słowian stanowiących dziś ponad 28% mieszkańców kraju, ludzie ci w dużej części nie znają języka estońskiego, dlatego nie mogą zdać egzaminu przyznającego obywatelstwo estońskie. Po odzyskaniu niepodległości Estonii obywatelstwo estońskie nie zostało przyznane przywiezionym za ZSRR Rosjanom i ich potomkom, muszą oni ubiegać się o nie tak jak obcokrajowcy. Narodowości według spisu z 2000 roku:

• 67,9% Estończycy
• 25,6% Rosjanie
• 2,1% Ukraińcy
• 1,3% Białorusini
• 0,9% Finowie
• 2,2% inni

[edytuj] Zobacz też

Estońscy Szwedzi

[edytuj] Religia

Estonia jest krajem silnie zlaicyzowanym, wyznaniem tradycyjnym jest Luteranizm (Protestantyzm). Struktura:

• protestantyzm 13,8% (głównie Estończycy, a także fińskie i łotewskie mniejszości narodowe)
• prawosławie 12,7% (w większości rosyjskojęzyczne mniejszości narodowe)
• katolicyzm 0,3% (głównie Polacy i Litwini)
• inni 0,4%
• bezwyznaniowi 72,8%

[edytuj] Język

Oficjalnym językiem kraju jest język estoński, należący do grupy języków ugrofińskich. Estoński jest bardzo blisko spokrewniony z językiem fińskim. Język estoński posiada także bardzo silne wpływy germańskie (głównie z niemieckiego i szwedzkiego), około 30% wszystkich słów pochodzi z tych języków, w tym najwięcej z dolnosaksońskiej odmiany języka niemieckiego.^[3] Spowodowane jest to wielowiekową, niemiecką, szwedzką i duńską dominacją, osadnictwem i panowaniem na terenie Estonii. Podczas ery radzieckiej język rosyjski był obowiązkowo nauczany w szkołach i stąd powszechna jego znajomość, nie tylko wśród etnicznych Rosjan, ale również wśród starszych, 30-70-letnich Estończyków. Historia Estonii sprawia jednak, że nawet znający język rosyjski Estończycy nie chcą go używać i w praktyce wolą porozumiewać się w dowolny inny sposób, przy pomocy kilku znanych słów angielskich lub na migi. Współcześnie w szkołach, jako pierwszy obcy język wykładany jest raczej angielski, który jest stosunkowo powszechnie znany wśród młodych ludzi.

Języki, według spisu z 2000 roku:

• język estoński 67,3%
• język rosyjski 29,7%,
• inne 2,3%
• nieznane 0,7%
• język võro 70 000

Analfabetyzm, dane szacunkowe na rok 2003:

• ogólnie: 0,2%
• mężczyźni: 0,2%
• kobiety: 0,2%

[edytuj] Polacy w Estonii

Emigracja polska do Estonii w latach 30. XX w. liczyła ok. 1 tys. osób. Polacy skupiali się głównie w Tallinnie, Narwie i Tartu. Byli to głównie rzemieślnicy i robotnicy. Pierwsze polskie organizacje w Estonii to: założony w 1929 roku Związek Narodowy Polski Jutrzenka w Tartu i założony w 1930 Związek Narodowy Polaków w Estonii w Tallinnie (1937 – 340 członków). Rozwijano działalność kulturalno-oświatową (chóry, biblioteki, teatry amatorskie i kółka samokształceniowe języka polskiego, historii i geografii).

W 1934 utworzono w Tallinnie pierwszą polską drużynę harcerską. W 1937-1939 w Estonii pracowało sezonowo około 4 tysięcy robotników rolnych, głównie z województwa wileńskiego i nowogrodzkiego. Część pozostała na stałe. W 1939 liczbę Polaków w Estonii szacowano na 1,5 tys. osób^{[potrzebne źródło]}. 1940-1941 i 1944-1945 prześladowania ludności polskiej przez NKWD (m.in. deportacje na Syberię). Obecnie Estonię zamieszkuje 2,2 tys. Polaków^{[potrzebne źródło]}.

[edytuj] Największe miejscowo�ci

 Osobny artykuł: Miasta Estonii.

Tallinn

Narwa

[edytuj] Kultura

Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Galeria

Eesti Ühispank – estoński bank w Tallinnie	uliczka w Pärnu	Trzy Siostry – Tallinn	Ratusz – Tallinn
Sklep w Pärnu	Ulica Viru – Tallinn	Wodospad Valaste	Zamek w Kuressaare

[edytuj] Bibliografia

• Jan Lewandowski, Historia Estonii, Wrocław-Warszawa-Kraków 2002
• Jan Lewandowski, Estonia, Warszawa 2001
• Tomasz Paluszyński, Walka o niepodległość Estonii 1914-1920, Poznań 2007

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

Portal:
Litwa, Łotwa i Estonia

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Estonia

• Oficjalna strona państwa
• Estonica – Estonia od A do Z
• – Estonica po estońsku
• Estonia onLine – Eesti.pl
• Estonia Map
• najcenniejsze obiekty biblioteki Estonia

p • d • e Państwa Europy Albania • Andora • Austria • Belgia • Białoruś • Bośnia i Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Czarnogóra • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Kazachstan • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Ukraina • Watykan • Węgry • Wielka Brytania • Włochy Państwo nieuznawane na arenie międzynarodowej Naddniestrze [1] Terytoria zależne Gibraltar (Wielka Brytania) • Guernsey (Wielka Brytania) • Jan Mayen (Norwegia) • Jersey (Wielka Brytania) • Svalbard (Norwegia) • Wyspa Man (Wielka Brytania) • Wyspy Owcze (Dania) Państwo sui generis/terytorium sporne Kosowo [2] ↑ Mołdawska Republika Naddniestrza nie jest uznawana przez żadne państwo ↑ Republika Kosowa jednostronnie ogłosiła niepodległość, która jest uznawana przez 63 ze 192 państw członkowskich ONZ, 22 z 27 Unii Europejskiej i 24 z 28 NATO, w tym Polskę. Obecnie działa tam administracja Organizacji Narodów Zjednoczonych - UNMIK, administracja Republiki Kosowa, oraz specjalna misja Unii Europejskiej - EULEX

Członkostwo w organizacjach międzynarodowych p • d • e Unia Europejska Państwa członkowskie Austria (1995) • Belgia (1958) • Bułgaria (2007) • Cypr (2004) • Czechy (2004) • Dania (1973) • Estonia (2004) • Finlandia (1995) • Francja (1958) • Grecja (1981) • Hiszpania (1986) • Holandia (1958) • Irlandia (1973) • Litwa (2004) • Luksemburg (1958) • Łotwa (2004) • Malta (2004) • Niemcy (1958/1990) • Polska (2004) • Portugalia (1986) • Rumunia (2007) • Słowacja (2004) • Słowenia (2004) • Szwecja (1995) • Węgry (2004) • Wielka Brytania (1973) • Włochy (1958) Terytoria specjalne wchodzące w skład Unii na podst. art. 299 TWE Athos (gr.) • Azory (port.) • Büsingen am Hochrhein (niem.) • Campione d'Italia (wł.) • Ceuta (hiszp.) • Gibraltar (bryt.) • Gujana Francuska (fr.) • Gwadelupa (fr.) • Livigno (wł.) • Helgoland (niem.) • Madera (port.) • Martynika (fr.) • Melilla (hiszp.) • Reunion (fr.) • Saint-Barthélemy[1] (fr.) • Saint-Martin[1] (fr.) • Wyspy Alandzkie (fiń.) • Wyspy Kanaryjskie (hiszp.) Oficjalni kandydaci Chorwacja • Macedonia • Turcja Terytoria, które wchodziły w skład EWG/UE Algieria (1958-1962 jako de iure część Francji) • Grenlandia (1973-1985) • Saint-Pierre i Miquelon (1976-1985 jako departament zamorski Francji) ↑ 1,0 1,1 do 22 lutego 2007 wchodził w skład UE jako integralna część Gwadelupy, ponownie jako część Unii od 1 grudnia 2009 p • d • e Pakt Północnoatlantycki (NATO) Państwa członkowskie Albania • Belgia • Bułgaria • Chorwacja • Czechy • Dania • Estonia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Islandia • Kanada • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rumunia • Słowacja • Słowenia • Stany Zjednoczone • Turcja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy Kandydaci Gruzja • Macedonia • Ukraina Potencjalni kandydaci Bośnia i Hercegowina • Czarnogóra • Finlandia • Serbia • Szwecja p • d • e Rada Europy Państwa członkowskie Albania • Andora • Armenia • Austria • Azerbejdżan • Belgia • Bośnia i Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Cypr • Czarnogóra • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Gruzja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Ukraina • Węgry • Wielka Brytania • Włochy Kandydaci Białoruś Obserwatorzy Izrael • Japonia • Kanada • Meksyk • Stany Zjednoczone • Stolica Apostolska p • d • e Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) Albania • Andora • Armenia • Austria • Azerbejdżan • Białoruś • Belgia • Bośnia i Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Cypr • Czechy • Czarnogóra • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Gruzja • Grecja • Holandia • Hiszpania • Irlandia • Islandia • Kanada • Kazachstan • Kirgistan • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Stany Zjednoczone • Szwajcaria • Szwecja • Tadżykistan • Turcja • Turkmenistan • Ukraina • Uzbekistan • Węgry • Wielka Brytania • Włochy p • d • e Rada Bałtycka Litwa • Łotwa • Estonia p • d • e Rada Państw Morza Bałtyckiego Członkowie  Dania •  Estonia •  Finlandia •  Islandia •  Litwa •  Łotwa •  Niemcy •  Norwegia •  Polska •  Rosja •  Szwecja Obserwatorzy Belgia • Francja • Hiszpania • Holandia • Komisja Europejska • Rumunia • Słowacja • Stany Zjednoczone • Ukraina • Wielka Brytania • Włochy p • d • e Wspólnota Demokratycznego Wyboru Członkowie Estonia • Gruzja • Litwa • Łotwa • Macedonia • Mołdawia • Rumunia • Słowenia • Ukraina Obserwatorzy Azerbejdżan • Bułgaria • Czechy • Węgry • Polska • Stany Zjednoczone p • d • e Światowa Organizacja Handlu (WTO) Albania • Angola • Antigua i Barbuda • Arabia Saudyjska • Argentyna • Armenia • Australia • Bahrajn • Bangladesz • Barbados • Belize • Benin • Birma • Boliwia • Botswana • Brazylia • Brunei • Burkina Faso • Burundi • Chile • Chiny • Republika Chińska • Chorwacja • Czad • Demokratyczna Republika Konga • Dominika • Dominikana • Dżibuti • Egipt • Ekwador • Fidżi • Filipiny • Gabon • Gambia • Ghana • Grenada • Gruzja • Gujana • Gwatemala • Gwinea • Gwinea Bissau • Haiti • Honduras • Hongkong • Indie • Indonezja • Islandia • Izrael • Jamajka • Japonia • Jordania • Kambodża • Kamerun • Kanada • Katar • Kenia • Kirgistan • Kolumbia • Kongo • Korea Południowa • Kostaryka • Kuba • Kuwejt • Lesotho • Liechtenstein • Macedonia • Madagaskar • Makau • Malawi • Malediwy • Malezja • Mali • Maroko • Mauretania • Mauritius • Meksyk • Mołdawia • Mongolia • Mozambik • Namibia • Nepal • Niger • Nigeria • Nikaragua • Norwegia • Nowa Zelandia • Oman • Pakistan • Panama • Papua-Nowa Gwinea • Paragwaj • Peru • Republika Południowej Afryki • Republika Środkowoafrykańska • Republika Zielonego Przylądka • Rwanda • Saint Kitts i Nevis • Saint Lucia • Saint Vincent i Grenadyny • Salwador • Senegal • Sierra Leone • Singapur • Sri Lanka • Stany Zjednoczone • Suazi • Surinam • Szwajcaria • Tanzania • Tajlandia • Togo • Tonga • Trynidad i Tobago • Tunezja • Turcja • Uganda • Ukraina • Urugwaj • Wenezuela • Wietnam • Wybrzeże Kości Słoniowej • Wyspy Salomona • Zambia • Zimbabwe • Zjednoczone Emiraty Arabskie • Unia Europejska, w tym poszczególne kraje członkowskie: Austria • Belgia • Bułgaria • Cypr • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Malta • Niemcy • Polska • Portugalia • Rumunia • Słowacja • Słowenia • Szwecja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy p • d • e Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) Państwa członkowskie Australia • Austria • Belgia • Czechy • Dania • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Japonia • Kanada • Korea Południowa • Luksemburg • Meksyk • Niemcy • Norwegia • Nowa Zelandia • Polska • Portugalia • Słowacja • Stany Zjednoczone • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy • Wspólnota Europejska Kandydaci Chile • Estonia • Izrael • Rosja • Słowenia Obserwatorzy Tajwan Współpracujący Brazylia • Chiny • Indie • Indonezja • Republika Południowej Afryki